Op zoek naar het passende stukje


Laatst liep ik visite samen met de verpleegkundige. We liepen een paar keer door de gang in het hospice om verschillende gasten te bezoeken. In mijn ooghoek zag ik deze oude man, en iedere keer dat ik langsliep bleef ik langer kijken, totdat ik wel stil moest staan: wat een prachtig beeld!

In alle rust zocht de man de puzzelstukjes bij elkaar. Het raakte me. Ik had de man leren kennen als iemand die tevreden terugkeek op zijn leven. De liefde was voelbaar als hij samen met zijn kinderen en kleinkinderen was. Hij legde zich neer bij zijn lot en vertelde me dat de dood mocht komen. “Nu nog niet hoor, maar lang hoeft het niet meer te duren”.

Zoveel vragen

We hadden een mooi gesprek over zijn wensen ten aanzien van zorg en behandeling. Over wat ik als dokter zou kunnen doen en ook over wat ik zou laten. Op een gegeven moment schoot hij in de lach: “Wat heb je toch veel vragen, waar haal je al die vragen vandaan?!”

Ik realiseer me dat ik als dokter in de ouderengeneeskunde eigenlijk iedere dag puzzelstukjes bij elkaar zoek. Persoonsgerichte zorg en behandeling bieden, het klinkt simpel, maar het is vaak een flinke puzzel bij ouderen. Want wie is die mens tegenover me? Wat is zijn levensverhaal? Wat vindt hij nog belangrijk? Waar staat hij ’s ochtends voor op? Wat geeft zijn leven betekenis? Waar hoopt hij op? Waar is hij bang voor? Wie zijn zijn dierbaren? Welke en hoeveel ziekten en aandoeningen heeft hij? Hoe beïnvloeden deze ziekten zijn functioneren? Waar heeft hij nu last van? Wat wil hij dat ik daar aan doe? Wat zijn mijn medische mogelijkheden en onmogelijkheden? Welke onderzoeken zijn nodig of wenselijk? Volg ik de richtlijn of is het goed hiervan af te wijken? Welke medicijnen gebruikt hij? Welk middel is nog zinvol? Welk middel kan beter niet meer gegeven worden in verband met (te verwachten) bijwerkingen? Kan hij zelf een en ander voldoende overzien of moet ik ook in gesprek met zijn vertegenwoordiger? Wie heb ik nodig om de behandeldoelen te kunnen bereiken? Met wie moet ik samenwerken? Waar kan ik mijn samenwerkingspartners vinden? Hoe stemmen we af? Zulke vragen verdienen een antwoord voordat ik passende zorg kan bieden.

Dat puzzelen vind ik eigenlijk het mooiste van mijn vak. Het vereist naast medische kennis creativiteit, doorzettingsvermogen en rust. Gelukkig zijn dat eigenschappen die in mijn genen zitten. Toen ik lang geleden tijdens mijn coschap ouderengeneeskunde voor het eerst met dit vak in het verpleeghuis kennismaakte, viel voor mij dan ook gelijk dat puzzelstukje op zijn plaats: hier moest ik zijn als dokter!

Levenslessen

En wat me ook zo dierbaar is aan mijn vak? Alle levenslessen die ik zomaar van mijn patiënten krijg. Zoals bijvoorbeeld de veerkracht die ik zie bij mensen die afhankelijk van zorg zijn geworden: het leert mij dat het leven met ernstige beperkingen ook waardevol kan zijn. Ik zie mensen meebewegen op de golven van het leven, soms gaan ze kopje onder, maar ze komen ook weer boven. Als zij dat kunnen, dan kan ik dat ook, denk ik dan. Het geeft me vertrouwen. En als de dood in zicht komt, hoor ik nauwelijks iemand terugblikken op een flitsende carrière of de hoeveelheid geld die ze verdiend hebben. Ik hoor velen praten over de liefdes in hun leven, over hun kinderen, over hun dierbaren. Deze lessen helpen mij keuzes in mijn eigen leven te maken.

De oude man op de foto. Hij keek samen met zijn kinderen terug op zijn leven. In alle rust. En de laatste puzzelstukjes vielen op hun plek.

Deze blog is ook verschenen in de rubriek Uit de ouderengeneeskundige praktijk in het TVO en op ouderengneeskunde.nu.


Hey Doc!

Als specialist ouderengeneeskunde heb ik voor vele ouderen en hun familie gezorgd. Sommigen blijven me altijd bij.

Zoals meneer De Best, een 80-jarige ex-militair. Ik ontmoette hem voor het eerst toen hij in het hospice werd opgenomen. Hij lag in bed, liefdevol omringd door zijn familie. Toen ik hem vroeg wat hij van mij verwachtte, stak hij zijn arm uit en zei: ‘Start de procedure maar.’ Hij wilde een infuus met medicijnen zodat hij langzaam zou inslapen. Hij was er namelijk, naar eigen zeggen, helemaal klaar mee. Ik vertelde hem dat hij op dat moment geen infuus kon krijgen. Hij voldeed niet aan de criteria voor palliatieve sedatie. Hij was teleurgesteld en boos, heel boos. Want wat had het leven nog voor zin?

In de dagen die volgden bleef meneer De Best erg boos en zijn familie was zeer ontdaan. Vele gesprekken volgden. Ik sprak over mogelijkheden om de dood dichterbij te halen: euthanasie of bewust afzien van eten en drinken. Maar dat wilde hij niet. Intussen deed ik erg mijn best om hem beter te leren kennen en vroeg wat er in hem omging. Het contact bleef stroef.

De (on)mogelijkheden van mijn vak
Zijn dochter begon te begrijpen wat de (on)mogelijkheden van een arts zijn om het levenseinde te bespoedigen. Ik legde uit dat ik nog mogelijkheden zag om het welbevinden van vader te verbeteren. Samen maakten we een behandelplan. En ik vroeg meneer De Best het behandelplan te volgen: andere medicijnen, iedere dag uit bed, aankleden, eten in de keuken, oefenen met de fysiotherapeut en activiteiten ondernemen met zijn familie. En niet praten over de dood.
Na drie weken was de situatie van meneer De Best behoorlijk verbeterd. Hij was zelfs een dag naar huis geweest. Hij riep me: ‘Hey Doc, ik moet met je praten.’ Hij vertelde dat hij zich beter voelde en dat hij thuis zo’n lekkere borrel gedronken had. Hij informeerde nogmaals naar de mogelijkheden om de dood te bespoedigen, maar concludeerde dat hij dat niet wilde. Toen zei hij dat hij nog een les voor me had: ‘Hoe kun je in godsnaam aan een militair vragen wat er in hem omgaat!’ Hij legde me uit dat hij vanaf zijn 17e geleerd had om zich dit niet af te vragen. ‘Want anders kun je geen goede militair zijn. Je moet immers bevelen opvolgen.’

Dezelfde taal
Vanaf dat moment spraken we dezelfde taal en kregen we een goede band. Hij noemde mij Doc en vaak ook Margootje. Hij vertelde me dat hij thuis het oude singeltje Margootje van Wim Sonneveld had gedraaid. Soms vroeg ik wat er in hem omging, met een vette knipoog, en daar moest hij vreselijk om lachen.
Na ongeveer drie maanden ging meneer De Best achteruit en kwam de dood in zicht. Ik vroeg hem hoe hij terugkeek op de tijd in het hospice. Hij zei: ‘Van jou heb ik geleerd het leven te leven, ondanks toenemende afhankelijkheid. Ik heb geleerd dat ook dat leven de moeite waard is.’ En hij zei: ‘Ik ben er nu echt klaar voor.’ Enkele dagen later overleed hij in alle rust. Na een paar weken bracht zijn dochter mij een fles van zijn favoriete borrel.

Mijn beide ouders liggen begraven op een mooie oude begraafplaats. Zo nu en dan bezoek ik hen. Meneer De Best ligt op dezelfde begraafplaats. Als ik er ben loop ik altijd even naar hem toe, en dan hoor ik hem weer roepen: ‘Hey Doc! Hey Margootje!’

Foto: Pim Geerts
Meneer De Best heeft mij toestemming gegeven zijn verhaal te vertellen. Deze blog is ook te lezen op Ouderengeneeskunde.nu


Ouderengeneeskunde. Het specialisme van nu!

Door het groeiend aantal kwetsbare ouderen neemt de behoefte aan specialisten ouderengeneeskunde toe. Maar de instroom in de opleidingen blijft vooralsnog achter.  De campagne Ouderengeneeskunde. Het specialisme van nu! laat studenten en (basis)artsen zien wat het beroep allemaal te bieden heeft. Kijk eens op www.ouderengeneeskunde.nu waar blogs, vlogs en ook dit filmpje te vinden is.


Er was eens een dokter….

Er was eens een dokter….en op zomaar een dag behandelde ze pijn, vertelde ze dat de dood niet lang meer op zich zal laten wachten en dat de tijd voor afscheid nemen is gekomen, hield ze de koude hand  van een stervende man vast, hielp ze een andere dokter in een gesprek over euthanasie, gaf ze uitleg over eigen regie door te stoppen met eten en drinken, nam ze afscheid van een collega, at ze taart omdat het de dag van de verpleging was, heette ze een nieuwe patiënt welkom en maakte het behandelplan, behandelde ze een lelijke wond, vergat ze bijna te lunchen, gaf ze uitleg aan familie over palliatieve sedatie, vertelde ze over haar ervaring met “gewoon” doodgaan, stak ze een kaarsje op voor haar dochter die examen moest doen, brainstormde ze met collega’s in het onderwijs over communicatie rond de dood, stond ze in de file, mocht ze buiten op het terras eten met lieve vrienden, oefende ze met de Weduwe en de Regisseur een lezing over “Dood gaan we allemaal”, luisterde ze Bowie in de auto terug naar huis “We could be Heroes just for one day “…. wat een mooi leven heeft die dokter!


De weduwe en de dokter

Een jaar geleden spraken Mariska van Veenen en ik elkaar voor het eerst op een congres over sterven en na afloop, met een glas wijn, ontstond de klik en het plan: onze persoonlijke en professionele ervaringen met de dood bundelen voor lezingen en congressen. Met eigen verhalen, kennis, interactie met de zaal, schilderijen van Mariska, muziek, film en humor!  Wat een feestje om dit samen te mogen doen.
Op 8 maart jl hadden we onze “premiere” met de interactieve lezing Dood gaan we allemaal in het crematorium in Tilburg. Wat mooi om de zaal geboeid en geraakt te zien. En als dan de eerste opmerking is na afloop: “Wanneer komt deel 2?” dan………dan zijn wij best wel heel trots!

Mariska van Veenen verloor haar man 7 jaar geleden aan kanker en is in haar werk als trainer, acteur en coach gespecialiseerd in thema’s rondom verlies.

Wil je meer informatie over Dood gaan we allemaal neem dan contact op met Mariska of met mij.


Diagnosisoverdose

Make-believe is cruelty
Faith is a killing  joke
Keeping me from seeing clear
Keeping us from from letting go
Time and time and time again
Diagnosisoverdose
Urging us to fight uphill
Stead of sliding slopes

Maybe we can find some peace
Now that time stops fighting
Now the pill stopped curing
and the sun stopped  rising
Maybe we can just let go
Now the wind stops whining
Now the waves stop rolling
To the blank horizon

Now that anger has died down
And all fears stopped raging
Cold and hard and ruthless
Even the moon stopped aging
Everything came to a hold
Nothing’s left unspoiled
All the dead weight of the world
Cannot crush the void

Maybe we can find some peace
Now that time stops fighting
Now the pill stopped curing
and the sun stops rising
Maybe we can just let go
Now the wind stops whining
Now the waves stop rolling
To the blank horizon
Now the waves stop rolling
To the dead horizon

(tekst: Ted de Best)